Prawo do nałożenia mandatu ma inspektor pracy. Postępowanie mandatowe ma prawo przeprowadzić inspektor pracy, za wszystkie wykroczenia przeciwko prawom pracownika określone w Kodeksie pracy, w sprawach o wykroczenia określonych w ustawie dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz o inne wykroczenia związane z wykonywaniem pracy zarobkowej. 

Inspektor pracy ma obowiązek zareagować na wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Inspektorzy pracy uważają jednak, że ukaranie pracodawcy mandatem karnym stanowi najbardziej efektywny sposób reakcji na wykroczenie.

Zobacz również: Kto ściga wykroczenia przeciwko prawom pracownika

Głównym powodem częstego stosowania przez inspektorów pracy mandatów jest przekonanie, iż grzywna nałożona w drodze mandatu w krótkim czasie po stwierdzeniu naruszenia jest bardziej skuteczna niż odleglejsze w czasie i często długotrwałe postępowanie przed sądem. Nie bez znaczenia jest również prostsza procedura jego stosowania.

Inspektor pracy nakładając grzywnę na pracodawcę ma obowiązek okazać dokument uprawniający go do nałożenia grzywny w drodze mandatu. Inspektor pracy może ukarać sprawcę wykroczenia przeciwko prawom pracownika mandatem kredytowanym, gotówkowym lub zaocznym.

Inspektor pracy może nałożyć grzywnę w wysokości do 2 000 zł. Jeżeli ukarany pracodawca, co najmniej dwukrotnie za wykroczenie przeciwko prawom pracownika określone w Kodeksie pracy popełnia w ciągu dwóch lat od dnia ostatniego ukarania takie wykroczenie, inspektor może nałożyć grzywnę w wysokości do 5 000 zł.